ตาแห้ง สาเหตุ อาการ และวิธีรักษาครบจบโดยจักษุแพทย์

จากประสบการณ์การรักษาคนไข้ หมอสามารถแบ่งสาเหตุของอาการตาแห้งได้เป็น 2 กลุ่มหลักๆ ค่ะ

กลุ่มที่ 1: การสร้างน้ำตาลดลง

ภาวะนี้เกิดจากต่อมน้ำตาผลิต ชั้นน้ำ ได้ไม่เพียงพอ มักเกี่ยวข้องกับปัจจัยต่อไปนี้

• อายุที่เพิ่มขึ้น: เป็นเรื่องธรรมชาติที่เมื่ออายุมากขึ้น การผลิตน้ำตาจะลดลง โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนที่ฮอร์โมนมีการเปลี่ยนแปลง
• ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด: ยาหลายชนิดมีผลข้างเคียงทำให้ตาแห้งได้ เช่น ยาแก้แพ้ ยาลดความดันบางชนิด ยาคุมกำเนิด และยารักษาภาวะซึมเศร้า
• โรคประจำตัว: โรคบางอย่างส่งผลโดยตรงต่อการทำงานของต่อมน้ำตา เช่น โรคโซเกรน ซึ่งเป็นโรคภูมิแพ้ตัวเองที่ทำลายต่อมต่างๆ โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ เบาหวาน และโรคเกี่ยวกับต่อมไทรอยด์
• การผ่าตัดตา: ผู้ป่วยที่ผ่านการทำ เลสิก หรือการผ่าตัดตาอื่นๆ อาจมีอาการ ตาแห้งหลังทำเลสิก ชั่วคราว เนื่องจากเส้นประสาทที่ผิวกระจกตาซึ่งกระตุ้นการสร้างน้ำตาถูกรบกวน

กลุ่มที่ 2: น้ำตาระเหยไว สาเหตุของคนส่วนใหญ่ในยุคนี้

นี่คือ ‘ผู้ร้ายตัวจริง’ ของอาการตาแห้งในคนส่วนใหญ่เลยค่ะ ภาวะนี้เกิดจาก ชั้นไขมัน ของฟิล์มน้ำตาไม่มีคุณภาพ ทำให้น้ำตาระเหยออกไปเร็วเกินไป สาเหตุหลักๆ ได้แก่

• ต่อมไขมันที่เปลือกตาอุดตัน: เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด ไขมันที่ผลิตออกมามีลักษณะข้นเหนียวหรือแข็งตัว ทำให้ไม่สามารถเคลือบผิวตาได้ดีพอ
• พฤติกรรมการใช้สายตา: การทำงานหน้าจอเป็นเวลานาน ทำให้เราจดจ่อจนลืมกะพริบตา อัตราการกะพริบตาที่ลดลงทำให้น้ำตาระเหยเร็วขึ้นอย่างมาก ผสมโรงกับ แสงสีฟ้า ที่กระตุ้นให้เกิดความล้าของดวงตาสะสม ทำให้ดวงตารู้สึกไม่สบายมากยิ่งขึ้น
• การใส่คอนแทคเลนส์: คอนแทคเลนส์ จะดูดซับน้ำตาเพื่อรักษาความชุ่มชื้นของตัวเลนส์เอง ทำให้ฟิล์มน้ำตาบนดวงตาบางลงและระเหยง่ายขึ้น
• สิ่งแวดล้อม: การอยู่ในห้องแอร์ที่อากาศแห้งและเย็น หรือการเผชิญกับลมแรงนอกอาคาร ล้วนเป็นปัจจัยเร่งให้น้ำตาระเหยไวยิ่งขึ้น

หลายคนอาจคิดว่าตาแห้งเป็นเพียงอาการเล็กน้อยที่น่ารำคาญ แต่หากปล่อยทิ้งไว้จนเรื้อรังโดยไม่รักษา อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายกว่าที่คิดได้ค่ะ

น้ำตาไม่ใช่แค่น้ำที่ให้ความชุ่มชื้น แต่ยังเป็นเกราะป้องกันด่านแรกของดวงตา เมื่อเกราะนี้อ่อนแอลง จะเกิดปัญหาต่างๆ ตามมาได้ดังนี้

• เยื่อบุตาอักเสบเรื้อรัง: ผิวตาที่แห้งจะเกิดการเสียดสีและอักเสบได้ง่าย ทำให้ตาแดงและระคายเคืองอยู่ตลอดเวลา
• กระจกตาถลอก/เป็นแผล: เมื่อไม่มีฟิล์มน้ำตาที่สมบูรณ์คอยปกป้อง การกะพริบตาอาจทำให้เกิดรอยถลอกเล็กๆ บนผิวกระจกตา ซึ่งสร้างความเจ็บปวดและทำให้ ตามัว
• การติดเชื้อง่ายขึ้น: น้ำตามีสารที่ช่วยยับยั้งเชื้อโรค เมื่อน้ำตาน้อยลงหรือด้อยคุณภาพ ดวงตาจะมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อแบคทีเรียหรือไวรัสสูงขึ้น
• ผลกระทบต่อการมองเห็น: ในกรณีที่รุนแรงและเรื้อรัง การอักเสบอย่างต่อเนื่องอาจทำให้เกิดแผลเป็นบนกระจกตา ซึ่งส่งผลกระทบต่อการมองเห็นอย่างถาวร และอาจทำให้สูญเสียการมองเห็นได้ในที่สุด

ก่อนที่จะต้องไปพบแพทย์ เราสามารถเริ่มต้นดูแลดวงตาและบรรเทาอาการตาแห้งได้ด้วยวิธีง่ายๆ เหล่านี้ค่ะ

1. ปรับพฤติกรรมการใช้สายตา (กฎ 20-20-20): ทุกๆ 20 นาทีของการทำงานหน้าจอ ให้พักสายตาโดยมองออกไปไกลๆ ที่ระยะ 20 ฟุต (ประมาณ 6 เมตร) เป็นเวลา 20 วินาที เพื่อให้กล้ามเนื้อตาได้ผ่อนคลายและกระตุ้นการกะพริบตา
2. กะพริบตาให้บ่อยและเต็มที่: พยายามฝึกกะพริบตาให้บ่อยขึ้นและกะพริบให้เปลือกตาปิดสนิท เพื่อรีดไขมันจากต่อมไมโบเมียนออกมาเคลือบผิวตา และกระจายน้ำตาให้ทั่วถึง
3. ประคบอุ่น นวด และทำความสะอาดเปลือกตา: การประคบอุ่น ด้วยผ้าชุบน้ำอุ่นหรือเจลประคบประมาณ 5-10 นาที จะช่วยละลายไขมันที่อุดตัน จากนั้นให้นวดเปลือกตาเบาๆ และทำความสะอาดคราบไขมันที่ขอบเปลือกตาด้วยผลิตภัณฑ์สำหรับทำความสะอาดเปลือกตาโดยเฉพาะ
4. หลีกเลี่ยงลมโดยตรง: ปรับทิศทางแอร์หรือพัดลมไม่ให้เป่าเข้าตาโดยตรง และเมื่ออยู่กลางแจ้งควรสวมแว่นกันลมหรือแว่นกันแดด

ดื่มน้ำให้เพียงพอและไม่สูบบุหรี่ การดื่มน้ำช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นโดยรวมของร่างกาย ส่วนการสูบบุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ทำให้ตาแห้งรุนแรงขึ้น

การรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ก็เป็นอีกทางหนึ่งที่ช่วยบำรุงดวงตาจากภายในได้ โดยเฉพาะสารอาหารที่ช่วยลดการอักเสบและส่งเสริมสุขภาพของต่อมไขมันที่เปลือกตา

• โอเมก้า 3 (Omega-3): เป็นสารอาหารที่สำคัญมากสำหรับผู้มีอาการตาแห้ง มีงานวิจัยหลายชิ้นสนับสนุนว่ากรดไขมัน โอเมก้า 3 โดยเฉพาะ EPA และ DHA ช่วยปรับปรุงคุณภาพของชั้นไขมันในฟิล์มน้ำตาและลดการอักเสบได้ดี ดังที่ American Optometric Association ชี้ให้เห็นถึงประโยชน์ของสารอาหารดังกล่าวจะช่วยเพิ่มการผลิตน้ำตา โอเมก้า 3 พบมากในปลาทะเลน้ำลึก เช่น ปลาแซลมอน, ปลาทูน่า, ปลาซาร์ดีน, รวมถึงเมล็ดแฟลกซ์และวอลนัท
• วิตามิน A: จำเป็นต่อสุขภาพของกระจกตาและเยื่อบุตา พบมากใน แครอท, ฟักทอง, มันเทศ, และ ผักใบเขียวเข้ม เช่น ผักโขม คะน้า
• สารต้านอนุมูลอิสระ: ลูทีน และซีแซนทีน ที่พบในผักใบเขียวและข้าวโพด ช่วยปกป้องดวงตาจากความเสียหาย

น้ำตาเทียม คือหัวใจสำคัญในการบรรเทา อาการตาแห้ง แต่การเลือกใช้ให้ถูกต้องเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง

หลักการเลือกน้ำตาเทียม

หมอแนะนำให้เลือกใช้ น้ำตาเทียมแบบรายวัน ที่ ไม่มีสารกันเสีย เป็นอันดับแรก โดยเฉพาะหากคุณจำเป็นต้องหยอดตามากกว่า 4-6 ครั้งต่อวัน เหตุผลก็เพราะสารกันเสีย เช่น Benzalkonium chloride แม้จะช่วยยืดอายุยา แต่หากใช้ติดต่อกันเป็นเวลานานอาจส่งผลเสียร้ายแรงได้ คือ

• ทำลายเซลล์ผิวกระจกตาและเยื่อบุตา: ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง และอาจทำให้อาการตาแห้งแย่ลงในระยะยาว
• เกิดอาการแพ้หรือระคายเคือง: ทำให้มีอาการ แสบตา และตาแดงมากขึ้น
• สะสมในคอนแทคเลนส์: สำหรับผู้ที่ใส่ คอนแทคเลนส์ สารกันเสียจะถูกดูดซับและสะสมอยู่ในเลนส์ ทำให้เกิดความเป็นพิษต่อดวงตาโดยตรง

วิธีเลือกใช้ตามสถานการณ์

• สำหรับใช้ระหว่างวัน: แนะนำน้ำตาเทียมชนิดน้ำ แบบรายวันที่ไม่มีสารกันเสีย เพื่อความสะดวกและปลอดภัย
• สำหรับใช้ก่อนนอน: หากตาแห้งมาก อาจเลือกใช้น้ำตาเทียมในรูปแบบเจล หรือขี้ผึ้ง ซึ่งจะมีความหนืดและให้ความชุ่มชื้นยาวนานกว่า แต่จะทำให้ ตามัว ชั่วขณะหลังหยอด จึงเหมาะกับการใช้ก่อนนอน
• สำหรับผู้ที่ใส่คอนแทคเลนส์: ต้องใช้ น้ำตาเทียมที่ระบุว่า สำหรับคอนแทคเลนส์ หรือชนิดที่ไม่มีสารกันเสียเท่านั้น เพื่อหลีกเลี่ยงการสะสมของสารเคมีที่เป็นอันตราย

หากคุณได้ลองปรับพฤติกรรมและดูแลตัวเองเบื้องต้นแล้ว แต่อาการยังไม่ดีขึ้น หรือมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรรีบมาพบจักษุแพทย์เพื่อทำการวินิจฉัยและรักษาอย่างจริงจัง

• อาการตาแห้งรุนแรงและต่อเนื่อง จนรบกวนชีวิตประจำวัน
• มองภาพมัวลงเรื่อยๆ หรือ ปวดกระบอกตา
• มีอาการตาแดงก่ำ มีขี้ตาเหนียว หรือรู้สึกเหมือนมีสิ่งแปลกปลอมในตาตลอดเวลา
• แพ้แสง สู้แสงจ้าไม่ได้
• สงสัยว่าอาจมีภาวะ กระจกตาถลอก หรือเป็นแผล

การดูแลสุขภาพดวงตาจากอาการตาแห้งเป็นสิ่งที่ไม่ควรมองข้ามอย่างยิ่ง เพราะหากปล่อยทิ้งไว้จนเรื้อรังอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง เช่น เยื่อบุตาอักเสบเรื้อรัง กระจกตาถลอก หรือเป็นแผล การติดเชื้อที่ง่ายขึ้น และอาจส่งผลกระทบถาวรต่อการมองเห็นได้ ดังนั้น หากคุณมีอาการที่น่าสงสัย ควรเริ่มต้นจากการดูแลตัวเองตามคำแนะนำ

แต่หากอาการยังไม่ดีขึ้น แนะนำให้เข้ามาปรึกษาหมอที่ Mattaya Vision Center ได้เลยค่ะ เราให้บริการในรูปแบบคลินิกสายตาพร้อมตัดแว่นครบวงจร เพื่อให้คุณได้รับการวินิจฉัยที่แม่นยำและการรักษาที่ตรงจุด