คันตาเกิดจากอะไร? เจาะลึกสาเหตุและวิธีรักษาให้หายขาด ฉบับจักษุแพทย์

อาการแสบตา ตาแดง ระคายเคือง และบ่นว่า คันตาหนักมาก ยิ่งในช่วงที่ฝุ่น PM 2.5 หนาแน่น ปัญหานี้แทบจะกลายเป็นอาการยอดฮิตของคนทุกเพศทุกวัย บางคนคันหัวตา บางคนคันขอบตาจนเผลอขยี้ตาแรงๆ ซึ่งพฤติกรรมนี้แหละคือจุดเริ่มต้นของปัญหาดวงตาที่ใหญ่กว่าเดิม วันนี้เราจะมาเจาะลึกถึงต้นตอว่า อาการคันตาเกิดจากอะไร และวิธีแก้คันตาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์ต้องทำอย่างไร 

เวลาคันตาแล้วได้ขยี้ตา ร่างกายจะกระตุ้นปลายประสาทรับความรู้สึกให้หลั่งสารเอ็นดอร์ฟิน ออกมา ทำให้สมองรับรู้ถึงความสบายชั่วขณะ เรารู้สึกฟิน โล่ง หรือเหมือนจะหายคัน แต่ความจริงคือ การขยี้ตาเป็นการสร้างความเสียหายต่อดวงตาอย่างหนัก

หมอมักจะย้ำเสมอว่า การขยี้ตาคือการทำร้ายดวงตาทางอ้อมที่รุนแรงที่สุด เพราะนอกจากจะไม่ช่วยให้หายคันแล้ว ยังทำให้ตาอักเสบหนักกว่าเดิม

เมื่อเราขยี้ตาบ่อย ร่างกายจะยิ่งหลั่งสารฮิสตามีน ออกมามากขึ้น ทำให้เกิดวงจร ยิ่งเกา ยิ่งคัน ซ้ำไปซ้ำมา และผลลัพธ์ที่ตามมาคือความผิดปกติเหล่านี้

• ตาแห้งคันตา รุนแรงขึ้น
• ภูมิแพ้ขึ้นตา กำเริบ
• ระคายเคืองตา และเยื่อบุตาอักเสบ
• ผิวหนังรอบดวงตาคล้ำและหย่อนคล้อย
• เสี่ยงต่อภาวะกระจกตาเป็นแผล หรือกระจกตาบาง
• กระตุ้นให้เกิดภาวะกล้ามเนื้อตาอ่อนแรง

การหยุดวงจรนี้เริ่มต้นด้วยการ หยุดขยี้ตา อย่างเด็ดขาด หากรู้สึกคัน ให้หันมาใช้วิธีประคบเย็นที่เปลือกตา หยอดน้ำตาเทียม ล้างทำความสะอาดเปลือกตา พักสายตา และพยายามเลี่ยงสถานที่ที่มีลมแรงหรือฝุ่นละอองหนาแน่น

หลายคนมักสงสัยว่า อาการคันหัวตาหรือระคายเคืองตานั้นมีต้นเหตุมาจากอะไร ลองมาดู 4 ตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดปัญหานี้

• ภูมิแพ้ขึ้นตา

นี่คือสาเหตุอันดับหนึ่งของอาการคันตา เมื่อดวงตาสัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้ เช่น ลม ฝุ่นละออง ฝุ่น PM 2.5 เกสรดอกไม้ หรือขนสัตว์ ร่างกายจะตอบสนองด้วยการหลั่งสารเคมีออกมา ทำให้เกิดอาการคัน ระคายเคือง และตาแดง

• ภาวะตาแห้ง

เกิดขึ้นเมื่อผิวกระจกตาขาดความชุ่มชื้นจากชั้นน้ำตาที่ไม่สมดุล อาการตาแห้งคันตาจะทำให้รู้สึกแสบตา เหมือนมีเม็ดทรายหรือสิ่งแปลกปลอมอยู่ในตาตลอดเวลา กระตุ้นให้เรารู้สึกอยากขยี้ตา

• การใช้คอนแทคเลนส์ผิดวิธี

การใส่คอนแทคเลนส์นานเกินไป ไซส์ไม่พอดีกับความโค้งของกระจกตา เลนส์ชำรุด หรือดูแลความสะอาดไม่ดีพอ จะทำให้ดวงตาขาดออกซิเจน เกิดแผลที่กระจกตา และนำไปสู่อาการแสบ คัน ระคายเคืองตา สิ่งสำคัญที่สุดคือห้ามขยี้ตาเด็ดขาดขณะใส่คอนแทคเลนส์ เพราะอาจทำให้กระจกตาถลอกและเสี่ยงต่อการติดเชื้อรุนแรง

• ตาล้าจากอุปกรณ์ดิจิทัล

การจ้องหน้าจอสมาร์ทโฟนหรือคอมพิวเตอร์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน ทำให้เรากะพริบตาน้อยลงโดยไม่รู้ตัว ส่งผลให้น้ำตาระเหยเร็ว เกิดอาการตาแห้ง ตาล้า แสบตา และกระตุ้นให้เกิดอาการคันตาได้ โดยเฉพาะในช่วงเย็นหรือหลังเลิกงาน หากปัญหานี้เกิดร่วมกับปัญหาสายตาตามวัย การเข้ามาให้ผู้เชี่ยวชาญประเมินเพื่อทดลองใส่เลนส์โปรเกรสซีฟ ก่อนตัดแว่น จะช่วยลดภาระการเพ่งของกล้ามเนื้อตา และลดอาการตาล้าได้อย่างตรงจุด

กลไกการแพ้ เมื่อร่างกายเข้าใจผิด

เมื่อร่างกายได้รับสารก่อภูมิแพ้ ระบบภูมิคุ้มกันของบางคนจะเข้าใจผิดคิดว่าสารเหล่านั้นเป็นสิ่งแปลกปลอมหรือศัตรูที่ต้องกำจัด จึงกระตุ้นให้เซลล์ในดวงตาหลั่งสาร ฮิสตามีน ออกมา สารตัวนี้เองที่เป็นสาเหตุทำให้หลอดเลือดฝอยในตาขยายตัว เกิดอาการบวมแดง คัน ระคายเคืองตา ไปจนถึงอาการร่วมอื่นๆ เช่น จาม มีน้ำมูก หรือหายใจลำบาก

ในมุมมองของหมอ หลายคนมักโฟกัสแค่การหยอดตา แต่มองข้ามเรื่องความสะอาดของโคนขนตา ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของไรขนตาและต้นเหตุของอาการคันขอบตาเรื้อรัง

โดยปกติบริเวณโคนขนตาของเราจะมีต่อมไขมันที่ทำหน้าที่ผลิตไขมัน ออกมาเคลือบชั้นน้ำตาเพื่อป้องกันน้ำตาระเหย และบริเวณนี้ยังเป็นที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติของ ไรขนตา แต่เมื่อเราล้างหน้าหรือทำความสะอาดเครื่องสำอางบริเวณรอบดวงตาไม่หมด จะเกิดการหมักหมม ทำให้ไรขนตาขยายพันธุ์และสะสมเป็นจำนวนมาก นำไปสู่ปัญหาใหญ่

• คันขอบตา อย่างรุนแรง
• เกิดภาวะต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน
• ระคายเคืองรูขุมขนและผิวหนังรอบดวงตา
• เปลือกตาอักเสบ
• มีขี้ตาเกรอะกรัง และขนตาหลุดร่วงง่าย

การแก้ไขปัญหานี้ไม่สามารถใช้เพียงน้ำตาเทียมได้ แต่ต้องอาศัยการทำความสะอาดเปลือกตา หรือใช้ผลิตภัณฑ์เช็ดทำความสะอาดเปลือกตาโดยเฉพาะ เพื่อลดปริมาณไรขนตาและเปิดปากต่อมไขมันที่อุดตัน

การรับมือกับอาการคันตาสามารถแบ่งออกเป็นระดับที่สามารถดูแลตัวเองได้เบื้องต้น และระดับที่ต้องรีบพบแพทย์เพื่อรับการรักษาทันที

วิธีบรรเทาอาการที่สามารถทำเองได้

• หยอดน้ำตาเทียม: ช่วยชะล้างสารก่อภูมิแพ้ ฝุ่นละออง และเพิ่มความชุ่มชื้นให้ดวงตา แนะนำให้เลือกใช้น้ำตาเทียมชนิดปราศจากสารกันเสีย
• ประคบเย็น: ใช้เจลเย็นหรือผ้าสะอาดชุบน้ำเย็นประคบที่เปลือกตา ช่วยลดอาการคัน ระคายเคือง และลดอาการบวมของหลอดเลือดได้ดีมาก
• พักสายตาตามกฎ 20-20-20: พักจากการจ้องจอทุก 20 นาที มองไกล 20 ฟุต เป็นเวลา 20 วินาที เพื่อลดอาการตาล้าและตาแห้ง
• หลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น: สวมแว่นตากันลม กันฝุ่นเมื่อต้องออกไปในที่ที่มีมลภาวะ ฝุ่นควัน หรือละอองเกสร
• งดขยี้ตาเด็ดขาด: เพื่อป้องกันกระจกตาเป็นแผลและการอักเสบที่รุนแรงขึ้น

สัญญาณเตือนที่ต้องรีบพบจักษุแพทย์

หากคุณมีอาการเหล่านี้ ไม่ควรซื้อยามาหยอดเองเด็ดขาด:

• คันตามากและอาการไม่ดีขึ้นภายใน 2-3 วัน
• ตาแดงจัด แสบตา หรือปวดตาอย่างรุนแรง
• การมองเห็นแย่ลง ภาพมัวลง
• มีขี้ตาปริมาณมาก หรือขี้ตามีสีผิดปกติ (สีเขียวหรือเหลืองข้น)
• เปลือกตาบวมแดงอักเสบ
• มีอาการคันขณะใส่คอนแทคเลนส์
• หากใช้ยาหยอดตาที่ซื้อมาเองแล้วอาการไม่ดีขึ้น ต้องหยุดใช้ทันที โดยเฉพาะยาหยอดตาที่มีส่วนผสมของสเตียรอยด์ เพราะเสี่ยงต่อการเกิดต้อหิน

เมื่อเกิดอาการคันตา คนไข้มักสับสนระหว่างการใช้ ยาหยอดตาแก้คัน และ น้ำตาเทียม ตารางนี้จะช่วยให้เข้าใจความแตกต่างและการนำไปใช้ได้อย่างถูกต้อง

ดวงตาเป็นอวัยวะที่บอบบางและสำคัญมาก เมื่อเกิดอาการคันตา ระคายเคืองตา ไม่ควรชะล่าใจปล่อยทิ้งไว้หรือแก้ปัญหาด้วยการขยี้ตาเด็ดขาด เพราะอาจเปลี่ยนจากอาการแพ้ธรรมดาให้กลายเป็นการอักเสบหรือติดเชื้อรุนแรงได้ เบื้องต้นสามารถใช้น้ำตาเทียมและประคบเย็นเพื่อบรรเทาอาการ หากอาการไม่ดีขึ้น แวะมาให้หมอหรือจักษุแพทย์ที่ Mattaya Vision Center ทั้งสาขารพ.พญาไท 1, สาขาเอ็มโพเรียม, เซ็นทรัล ปิ่นเกล้า, เมกาบางนา หรือ Mattaya Clinic สาขาเดอะคริสตัล เอกมัย-รามอินทรา ตรวจดูอย่างละเอียดได้นะคะ

หากคุณมีอาการคันตาเรื้อรัง รักษาไม่หาย หรือสงสัยว่าอาจมีไรขนตาซ่อนอยู่ แวะมาปรึกษาที่ Mattaya Clinic สาขาเดอะคริสตัล เอกมัย-รามอินทรา เพื่อรับการตรวจสุขภาพตาอย่างละเอียดโดยจักษุแพทย์และทีมผู้เชี่ยวชาญ ไม่มีค่าใช้จ่ายในการปรึกษาเบื้องต้นค่ะ